SRAM zette in 2010 groots in op tien versnellingen. En dan specifiek twee keer tien. Kortom, een dubbel voorblad gecombineerd met een cassette met tien kransjes. Ook Shimano kwam eind 2010 met haar antwoord - en zette hierbij in op zowel 2x10 als 3x10.
Wij doen een poging om feit en fictie te scheiden...
10 versnellingen
Het voordeel van 10 versnellingen is eenvoudig - je hebt kleinere stappen tussen de verschillende vernellingen. Kortom, meer ratios. Hierdoor kan je "preciezer" je gewenste versnelling kiezen. Daarnaast biedt een 2 x 10 configuratie een drietal voordelen ten opzichte van een klassieke opzet met drie voorbladen:
- Minder extreme kettinglijn
- Minder ratio overlap
- Efficienter door kleinere Q-ratio (breedte trapas met cranks)
En uiteraard kan er een kleine gewichtswinst behaald worden door het weglaten van het kleine voorblad.
De ratios
Hier draait het allemaal om bij versnellingen; de tandwielen bepalen hoeveel trap omwentelingen er nodig zijn om het achterwiel één keer rond te laten gaan. Hoe vaker je voor die rondgang van je achterwiel moet trappen, des te minder kracht is er voor nodig. Hoe groter het verloop qua tanden, des te groter het inzet bereik van je fiets wordt.
Met de 2 x 10 setups maak je dus een concessie - je inzet bereik wordt hoe dan ook verkleind. Stel je gaat uit van een 28-42 voorblad, met een 11-36 cassette. Als kleinste ratio (42-11) heb je dan 3.18. Bij een meer traditionele opzet (44-11) heb je een ratio van 4. Bij de lichtste versnelling is het verschil groter; 0,78 bij een verzet van 28-36 ten opzichte van 0,69 bij een verzet van 22-32 en een ratio van 0,65 bij een verzet van 22-34.
In de praktijk
Voor een goed getrainde mountainbiker zal een 2x10 setup in de meeste situaties ideaal zijn. Maar ook deze biker zal een kleiner verzet op prijs stellen zodra hij de bergen in gaat. Het gemis van een groter verzet zal bij Nederlandse wedstrijden of routes ook af en toe gemist worden; het 44 tandblad voor is hier goed bruikbaar. Ga je op de "echte" mountainbike paden dan zal je een groot voorblad niet snel missen. Overigens is het mogelijk om ook een groter voorblad te plaatsen op de 2 x 10 setups, maar uiteraard zal je dan ook een groter "klein" voorblad moeten plaatsen.
Voor de reguliere mountainbiker biedt 2 x 10 minder voordelen en is het vaak verstandig om voor de 3 x 9 OF 3 x 10 te kiezen. Uiteraard spelen de eerder genoemde voordelen dan geen rol meer, maar wel heb je een groot inzet bereik van je fiets.
SRAM 2x10
SRAM zette dit jaar vol in op de 2 x 10 setup. Een aparte website werd in het leven geroepen om de groep en haar voordelen uitgebreid te belichten. In plaats van de traditionele 3 x 9 setup werd gekozen voor een 2 x 10. Kortom, twee bladen voor, 10 kransjes achter. De cassette kan een groter verloop omvatten - 12 x 36 is het meest gezien, in samenwerking met een 42 en 28 blad voor. Deze combinatie levert bijna hetzelfde bereik als de traditionele 3 x 9 setups, maar dan met minder overlap.
Daarnaast heeft SRAM nog een aantal innovaties doorgevoerd, die ervoor zorgen dat het 10-speed gamma superieur is aan haar 9 speed lijn. Zo zijn de crankbladen voorzien van 4 schakelpunten in plaats van 2. Hierdoor kan er merkbaar sneller geschakeld worden op het voorblad. Daarnaast zijn de (XX) cassettes CNC gefreest uit één blok metaal (met uitzondering van het grootste tandwiel). Lichter, sterker en beter in de modder.
Shimano's Dyna-sys
Het Japanse Shimano heeft moeite om het snel innoverende SRAM bij te benen, maar pakt zoals altijd de zaken grondig aan. Dit jaar werd het Syna-sys systeem aangekondigd, met Shimano's eerste 10 speed lijn. Shimano liet hierbij direct de keus aan de consument - je kan kiezen voor 2 x 10 of 3 x 10 setups. Ook Shimano wijzigde haar vertandingen, in de 3 x 10 setups worden deze standaard als volgt geleverd: 42-32-24 crankbladen en 11-36 cassettes. Shimano heeft vooral ingezet op een meer in elkaar overlopende ration bij de versnellingen. Daarnaast kan je langer op je voorblad blijven rijden, door het grotere verloop in de cassette. Verder heeft Shimano ingezet op de beste prestaties wanneer je op je 32 blad rijdt - volgens hun het meest gebruikte blad.
Uiteraard had deze optimalisatie ook haar weg kunnen vinden naar de 3x9 setups, maar dan zou Shimano het moeilijk maken voor zichzelf.
Vooruitgang?
Een groter verloop is voor iedere biker van nut. Een betere ketting lijn, bij een 2 x 10 setup zal ook zorgen voor een (zeer lichte) prestatie verbetering en verminderde slijtage. In een 3 x 10 setup valt het nog te bezien of de voordelen opwegen tegen de nadelen. Veel van de verbeteringen in de systemen, zoals de stalen cassette van SRAM, staan los van het aantal gebruikte versnellingen. Voor wedstrijdrijders is een 2 x 10 setup in vele gevallen absoluut ideaal, er gaan grammen verloren, de kettinglijn verbeterd, er hoeft minder van voorblad te worden gewisseld en de schakelprestaties zijn weer ietsje verbeterd. De vraag is of de recreatieve biker dezelfde voordelen kan benutten; kan hij of zij uit de voeten met een 2 x 10 setup, of zal er toch naar een 3 x 10 setup gekeken moeten worden. Daarnaast kleven er nog wat mogelijke nadelen aan 10 tanden achter - modder zal eerder het schakelen verstoren en een smallere ketting kan, net zoals bij de eerste 9 speed kettingen, minder sterk zijn.
Veel van de gelanceerde termen staan bol van de marketing. Shimano spant hier de kroon met Dyna-sys. Vrijwel al deze optimalisaties hadden ook hun weg kunnen vinden naar de 9 speed groepen, maar dan valt een reden weg om te upgraden naar de "latest and greatest" 10 speed groep natuurlijk weg.
Kortom - afgezien van nieuwe fabricage technieken en optimalisaties, is er geen sprake van schokkende verbeteringen bij de 10 speed setups.
